Cezeri kimdir, tarihte önemi nedir?

Leonardo da Vinci’ye ilham kaynağı olduğu düşünülen Cezeri yazdığı kitapta 50’den çok cihazın kullanım esaslarını, yararlanma olanaklarını çizimlerle göstermiştir.

CEZERİ KİMDİR?

El Cezerîİ 1136 seneninde Cizre’de doğdu, 1206 seneninde Cizre’de hayatını kaybetti.

İslam’ın Altın Çağında çalışmalar yapan Müslüman Arap mucit ve mühendis var olan Cezeri’nin sibernetiğin evvel adımlarını attığı ve evvel robotu yapıp çalıştırdığı onay edilir. aynı zamanda El Cezeri’nin Leonardo da Vinci’ye ilham kaynağı olduğu düşünülür.

CEZERİ’NİN HAYATI

1136 seneninde Cizre’nin Tor semtinde doğmuştur. Lakabını yaşadığı şehirden alan El Cezeri, öğrenimini Camia Medresesi’nde tamamlayarak, fizik ve mekanik alanlarında yoğunlaştı ve Bir hayli ilke ve buluşa imzasini attı.

Batı yazınında M.Ö. 300 senelerinde Yunan matematikçi Archytas tarafından buharla çalışan tek güvercin yapılmış olduğu belirtilse de, robotikle alakalı Bilinen en Daha önceki yazılı kayıt, Cezeri’ye aittir.

FOTO: DEPOPHOTOS / Cezeri’nin 13. yüzyılda yazdığı Kitab-ül Hiyel’deki tarife ahenk gösteren ve çalışır vaziyette üretilen makinelerini geçtiğimiz senelerde sergilendi.

KİTABINDA 50’DEN çok İCAT BULUNUYOR

Otto Mayr’a göre kitapların tarzı modern manada “kendin yap” kitaplarına benziyor.

Dünya bilim tarihi açısından bugünkü sibernetik ve robot biliminde çalışmalar yapan evvel bilim insanı var olan Cezeri’nin yaptığı otomatik makineler suanki mekanik ve sibernetik bilimlerinin esas taşlarını oluşturmaktadır.”Mekanik Hareketlerden Mühendislikte yararlanmayı İçeren Kitap” (El Câmi-u’l Beyn’el İlmî ve El-Amelî’en Nâfi fî Sınâ’ati’l Hiyel) isimli eserinde alana koydu. 50’den çok cihazın kullanım esaslarını, yararlanma olanaklarını çizimlerle gösterdiği bu kitapta Cezeri, tatbikata çevrilmeyen her teknik ilmin, doğru ile yanlış arasında kalacağını söyler. Bu kitabın orijinal kopyası günümüze civarindan ulaşamadıysa da, Bilinen 15 kopyasından 10’u Avrupa’nın değişik müzelerinde, 5 tanesi Topkapı ve Süleymaniye kütüphanelerinde yer almaktadır.

Kısaca Kitab-ül Hiyel isimiyle Bilinen yapıtı altı bölümden oluşur. Birinci kisimda binkam (su saati) ile finkanların (kandilli su saati) saat-ı müsteviye ve saat-ı zamaniye olarak nasıl yapılacağı ile alakalı on şekil; 2. kisimda çeşitli kap kacakların yapılışı ile alakalı on şekil, üçüncü kisimda hacamat ve abdestle alakalı ibrik ve tasların yapılması ile alakalı on şekil; dördüncü kisimda havuzlar ve fıskiyeler ile müzik otomatları ile alakalı on şekil; beşinci kisimda çok derin olmayan tek kuyudan veyahut akan tek nehirden suyu yükselten aletler ile alakalı 5 şekil; 6. kisimda birbirine benzemeyen çeşitli şekillerin yapılışı ile alakalı 5 biçim yer alır.

Teorik çalışmalardan çok basit ve el yordamıyla deneysel çalışmalar yapan Cezeri’nin kullandığı tek başka metot de yapacağı cihazların evvelce kâğıttan maketlerini inşa edip geometri kurallarından yararlanmaktı. İlk hesap makinesinden asırlar evvel aynı sistemle çalışan eş tek mekanizmayı, geliştirdiği saatte kullanan Cezeri, Yalnızca otomatik sistemler kurmakla kalmamış, otomatik olarak çalışan sistemler arasında balans kurmayı da başarmıştı.

FOTO: DEPOPHOTOS / Cezeri sergisinde bulunan icatlarda biri.

OTOMATİK HİZMETÇİYİ GELİŞTİRDİ

Cezeri, otomatik kontrollü makinelerin ilki sayılan Jacquard’ın otomatik dokuma tezgâhından 600 sene evvel ayrım haznelerdeki suyun seviyesine göre ne vakit su dökeceğine, ne vakit meyve ve içecek sunacağına karar veren otomatik hizmetçiyi geliştirdi. Bir takım makinelerinde hidro mekanik etkilerle balans kurma ve harekette bulunma sistemine yönelen Cezeri, bazılarında ise şamandıra ve palangalar arasında dişli çarklar kullanarak karşılıklı etkileme sistemini kurmaya çalıştı. spontane çalışan otomatik sistemlerden ardindan su gücü ve basınç tesirinden istifade ederek kendisinin kendine balans kuran ve ayarlama yapan balansı oluşturması, Cezeri’nin otomasyon konusundaki en mühim katkısıdır.

Fizikçi ve mekanikçi El Cezeri’nin başka tek yapıtı de Diyarbakır ulu Camii’nin meşhur güneş saatidir.

Altın Avrupa bilim bilim insanı Cizre Diyarbakır hayat geometri Güneş İslam Kimdir Müslüman Şırnak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir